Vanaf 22 januari verandert het Chinese ByteDance van eigenaar in minderheidsaandeelhouder. De constructie voorkomt een verbod, maar roept tegelijk de vraag op: is dit een échte machtsverschuiving of vooral een papieren oplossing?
Het是 een ingrijpende wijziging, althans op papier. TikTok, het sociale netwerk dat inmiddels zo’n 170 miljoen Amerikanen dagelijks gebruiken, krijgt een nieuwe eigenaar voor zijn Amerikaanse activiteiten. Niet één bedrijf neemt het roer over, maar een samenwerkingsverband – een zogeheten joint venture – van techreus Oracle en een groep investeerders.
Voor moederbedrijf ByteDance betekent dit dat het de zeggenschap kwijtraakt over een van zijn belangrijkste markten. Het Chinese bedrijf houdt nog wel 19,9 procent van de aandelen, maar dat is nadrukkelijk een minderheidsbelang. De controle verschuift naar Amerikaanse handen, precies zoals de wetgeving in Washington voorschrijft.
Wie krijgt welk stuk van de taart?
De verdeling van de nieuwe eigendomsstructuur is opvallend gefragmenteerd. Oracle en een consortium van investeerders – waaronder investeringsfonds Silver Lake en de Abu Dhabi-gebaseerde investeringsmaatschappij MGX – verwerven samen de helft van de aandelen. Een groep bestaande investeerders in ByteDance, die niet bij naam worden genoemd, krijgt nog eens 30,1 procent in handen.
Die anonimiteit roept vragen op. Wie zitten daar precies achter? En in hoeverre zijn dit écht onafhankelijke Amerikaanse partijen? Het gebrek aan transparantie zal critici vermoedelijk niet geruststellen, al voldoet de constructie formeel aan de Amerikaanse eisen.
De nieuwe entiteit draagt de werkaam TikTok USDS Joint Venture – een naam die klinkt als een juridisch compromis, wat het in wezen ook is.
Algoritme wordt ‘opnieuw getraind’
Interessanter dan de eigendomsverhoudingen is misschien wel wat er onder de motorkap gaat gebeuren. In een interne memo aan medewerkers kondigt TikTok-CEO Shou Zi Chew aan dat het beruchte algoritme – het kloppende hart van de app – opnieuw wordt getraind. Dit keer uitsluitend met data van Amerikaanse gebruikers.
Het is een gevoelig punt. Juist het algoritme maakte TikTok zo verslavend effectief, maar tegelijk ook zo controversieel. De vraag hoe het precies werkt en welke data het verzamelt, heeft jarenlang tot speculatie en onrust geleid. Of een ‘hertraining’ met alleen Amerikaanse data fundamenteel iets verandert aan de werking, blijft echter onduidelijk.
Daarnaast krijgt de Amerikaanse tak voortaan zelf de verantwoordelijkheid over contentmoderatie. Dat betekent dat Amerikaanse medewerkers bepalen welke video’s en reacties blijven staan en welke worden verwijderd – een taak die voorheen centraler werd gecoördineerd vanuit ByteDance.
ByteDance blijft wel betrokken, met name op commercieel gebied. Advertenties en de technische afstemming tussen verschillende TikTok-versies wereldwijd blijven onder Chinese hoede. Ook belooft het bedrijf te zorgen voor ‘goede intercompatibiliteit’ tussen de verschillende internationale varianten van de app.
Papieren oplossing voor een politiek probleem
De achtergrond van deze complexe constructie is even simpel als rigide: Amerikaanse wetgeving. Sinds vorig jaar verbiedt de wet het aanbieden van sociale media-apps die voor meer dan 20 procent in handen zijn van een ‘buitenlandse tegenstander’ – een categorie waarin China prominent valt.
De redenering vanuit Washington is helder. Volgens de Amerikaanse overheid zou de Chinese staat via diensten als TikTok toegang kunnen krijgen tot enorme hoeveelheden data van Amerikaanse burgers. Daarmee zou Peking in theorie kunnen spioneren, beïnvloeden of simpelweg inzicht krijgen in gedragspatronen van miljoenen Amerikanen. Een risico dat de nationale veiligheid zou bedreigen.
Of die vrees realistisch is, blijft omstreden. Concreet bewijs voor Chinese spionage via TikTok is nooit gepresenteerd, maar het wantrouwen in Washington is hardnekkig genoeg om wetgeving af te dwingen.
Een complete verkoop van TikTok aan een Amerikaans bedrijf bleek onhaalbaar. ByteDance wilde zijn goudmijn niet helemaal uit handen geven, en technisch gezien is een dergelijke overdracht buitengewoon complex. Dus kwam er een compromis: een joint venture waarin ByteDance formeel minderheidsaandeelhouder wordt, maar waarbij het beheer volledig naar Amerikaanse partners gaat.
Trump’s vingerafdrukken
Opvallend is de rol van Donald Trump in dit proces. Waar zijn eerste ambtstermijn nog getekend werd door harde retoriek tegen TikTok – inclusief pogingen tot een totaalverbod – lijkt hij nu pragmatischer. Bronnen suggereren dat Trump persoonlijk druk heeft uitgeoefend om tot een werkbare constructie te komen. Een volledig verbod zou immers miljoenen jonge Amerikaanse gebruikers treffen, een kiezersgroep die hij bij de verkiezingen niet volledig wilde vervreemden.
Het resultaat is een hybride oplossing die niemand écht enthousiast maakt, maar die voorlopig wel iedereen tevreden houdt.
Verandert er iets voor gebruikers?
Voor de gemiddelde TikTok-scroller zou er naar verwachting weinig tot niets veranderen. De app blijft gewoon werken, video’s uit andere landen blijven zichtbaar, en het algoritme blijft – ondanks de aangekondigde hertraining – in essentie hetzelfde systeem dat gebruikers urenlang aan hun scherm gekluisterd houdt.
De vraag is vooral symbolisch en strategisch: is dit een échte machtsverschuiving, of een slimme juridische manoeuvre om Amerikaanse wetgeving te omzeilen? ByteDance verliest weliswaar formeel de controle, maar behoudt aanzienlijke invloed via zijn minderheidsbelang en commerciële rol.
Critici zullen vermoedelijk volhouden dat de banden met China te nauw blijven. Voorstanders zullen benadrukken dat aan de wettelijke eisen is voldaan. Waarschijnlijk hebben beide kampen een beetje gelijk.
Wat wel duidelijk is: TikTok blijft, voorlopig althans, beschikbaar voor Amerikanen. En dat is, afhankelijk van je perspectief, ofwel een overwinning voor het vrije internet, ofwel een gevaarlijk compromis met de nationale veiligheid. De waarheid ligt, zoals zo vaak, ergens in het midden – en zal pas echt duidelijk worden als we zien hoe deze constructie zich in de praktijk ontwikkelt.
