De Lijn zet zelfrijdende bussen in op Leuvense lijn: “Toekomst van mobiliteit” of duur experiment?

Na maanden testen rijden vanaf donderdag autonome bussen van het Chinese WeRide tussen Leuven en Heverlee. De Lijn presenteert het als een stap richting de toekomst van openbaar vervoer, maar experts wijzen op prangende vragen over veiligheid, kosten en de praktische haalbaarheid van zelfsturende voertuigen in het Belgische verkeer.

De Lijn neemt donderdag 22 januari een opmerkelijke stap in de Leuvense mobiliteit. Op lijn 16, het traject tussen de stations van Leuven en Heverlee, rijden voortaan zelfrijdende bussen van het Chinese technologiebedrijf WeRide mee. Passagiers kunnen gewoon instappen met hun Mobib-kaart, een mobiel appticket of via sms – net als in een reguliere bus.

Het markeert de overgang van een testfase naar actieve inzet. Sinds september reden de autonome voertuigen al door Leuven, maar toen nog zonder passagiers en altijd met een begeleider aan boord. Die proefritten dienden om de systemen te ijken en de kunstmatige intelligentie te trainen op de complexe verkeerssituaties in de drukke studentenstad.

Vertraagde lancering na gemiste deadline

De operationele start komt later dan gepland. Oorspronkelijk moesten de bussen al in november reguliere passagiers vervoeren, maar die deadline werd niet gehaald. De Lijn heeft niet toegelicht welke technische of praktische obstakels de vertraging veroorzaakten, een gebrek aan transparantie dat vragen oproept over de gereedheid van de technologie.

WeRide, het bedrijf achter de autonome voertuigen, is deels eigendom van de Europese Renault Group. Het Chinese moederbedrijf test zijn technologie inmiddels in meerdere Europese steden, waaronder Barcelona, Parijs, Valence en Zürich. De komende maanden moet blijken of het concept ook werkt in de Belgische context, waar nauwere straten, complexere verkeerssituaties en wisselvallig weer de AI-systemen extra uitdagen.

Deel van breder experiment met autonoom vervoer

De Leuvense autonome bussen zijn geen alleenstaand initiatief. Ze maken deel uit van een grootschalig proefproject rond zelfrijdend vervoer in België, dat wordt gedragen door Stad Leuven, De Lijn, Brussel Mobiliteit, MIVB, TEC en Espaces Mobilités. Ook met de Vlaamse en Waalse overheid lopen gesprekken over de toekomst van deze technologie.

Volgens de betrokken partijen gaat het nadrukkelijk om een leer- en onderzoeksproject. Het doel is niet om steden massaal te vullen met kleine zelfrijdende voertuigen, maar om inzichten te verzamelen over hoe autonome technologie kan bijdragen aan stedelijke mobiliteit. Die nuance is belangrijk: de bussen op lijn 16 zijn geen oplossing voor de mobiliteitsuitdagingen van vandaag, maar een investering in kennis voor morgen.

Antwoord op personeelstekort of kostbaar experiment?

De timing van het project is geen toeval. Steeds meer Belgische steden worstelen met de ambitie om autoverkeer terug te dringen en tegelijk kwalitatief openbaar vervoer aan te bieden. Het aanhoudende personeelstekort bij vervoersmaatschappijen bemoeilijkt die doelstelling en maakt alternatieve oplossingen aantrekkelijker.

Autonome bussen worden vaak gepresenteerd als potentieel antwoord op het gebrek aan chauffeurs. Toch blijven kritische vragen onbeantwoord. Wat zijn de werkelijke kosten van aanschaf, onderhoud en infrastructuur voor deze voertuigen vergeleken met traditionele bussen? Hoe betrouwbaar functioneert de technologie bij slecht weer, tijdens piekuren of in onverwachte verkeerssituaties? En welke veiligheidsrisico’s nemen passagiers, zonder het altijd te weten?

Ook maatschappelijk liggen de nodige uitdagingen. Vakbonden van De Lijn zien autonoom vervoer met argusogen bekijken, vrezend voor jobverlies onder chauffeurs. De vervoersmaatschappij benadrukt dat het om een proefproject gaat, maar geeft geen langetermijngaranties over het personeelsbestand.

Privacy en data: een Chinese elephant in the room

Een onderbelicht aspect in de communicatie rondom het project is de dataverzameling. Zelfrijdende voertuigen registreren voortdurend hun omgeving via camera’s, sensoren en lidartechnologie. Die gegevens zijn essentieel voor de werking van de AI, maar roepen ook privacyvragen op.

WeRide is een Chinees bedrijf, zij het met Europese aandeelhouders via Renault. In tijden van toenemende geopolitieke spanningen en zorgen over dataveiligheid is het opmerkelijk dat deze dimensie nauwelijks aan bod komt in de publieke discussie. Welke data worden precies verzameld? Waar worden ze opgeslagen? En wie heeft er toegang toe?

De Lijn en de betrokken overheden hebben zich daar vooralsnog niet publiekelijk over uitgesproken. Voor een project dat draait om publiek vervoer en publieke investeringen lijkt meer transparantie op zijn plaats.

Proof of concept of sprong in het diepe?

De inzet van autonome bussen op lijn 16 is ongetwijfeld een technologisch hoogstandje en een interessant experiment. Of het ook een verstandige stap is richting de toekomst van Belgisch openbaar vervoer, moet de praktijk uitwijzen.

Voorstanders wijzen op de mogelijkheden: flexibeler dienstregelingen, lagere personeelskosten op termijn, en een antwoord op het chauffeurstekort. Sceptici benadrukken de onbewezen betrouwbaarheid, onduidelijke kosten en het risico dat dure technologie-experimenten ten koste gaan van investeringen in beproefde openbaar vervoersoplossingen.

Voor passagiers op lijn 16 begint donderdag in elk geval een bijzondere ervaring. Of die ervaring de voorbode is van een revolutie in stedelijk vervoer, of een dure les in de beperkingen van autonome technologie, zal de tijd leren.