Elon Musk zou zijn ruimtevaartbedrijf en AI-startup willen samenvoegen in aanloop naar een beursgang. Het lijkt verdacht veel op de truc die hij eerder uithaalde met Twitter en xAI – een financiële constructie waarbij vooral Musk zelf profiteert, terwijl investeerders waarschijnlijk te veel betalen voor opgeblazen waarderingen.
SpaceX en xAI, beide eigendom van Elon Musk, zouden op het punt staan om samen te smelten. Volgens Reuters zijn recent twee nieuwe juridische entiteiten opgericht om die fusie mogelijk te maken. Daarbij zouden aandelen van xAI – Musks AI-bedrijf achter de controversiële chatbot Grok – worden omgeruild voor aandelen van SpaceX, dat de overkoepelende organisatie zou worden.
De timing is veelzeggend. De samensmelting zou samenvallen met plannen voor een beursgang van SpaceX – een move die Musk al jaren hint te overwegen, maar steeds uitstelt. Officieel zou SpaceX pas naar de beurs gaan als het bedrijf “een aanwezigheid op Mars heeft”, wat er nog steeds niet van gekomen is. Maar nu kunstmatige intelligentie hét gespreksonderwerp onder beleggers is, lijkt het moment plotseling wel rijp.
En dat roept onvermijdelijk vragen op over Musks ware motieven.
Déjà vu: hetzelfde trucje als bij Twitter
Wie dit verhaal bekend voorkomt, heeft gelijk. De voorgestelde fusie tussen SpaceX en xAI vertoont opvallende gelijkenissen met een eerdere financiële manoeuvre van Musk: de overname van X (het voormalige Twitter) door xAI in 2024.
Die deal klonk op papier logisch. Er was inderdaad een zekere synergie tussen het sociale platform en het AI-bedrijf. Maar wie verder keek, zag vooral een handige financiële constructie die Musk enorme voordelen opleverde – ten koste van transparantie en mogelijk ten koste van investeerders.
Bij die overname moesten zowel xAI als X gewaardeerd worden. Normaal gesproken zijn waarderingen het resultaat van intensieve onderhandelingen tussen onafhankelijke partijen met tegengestelde belangen. Maar in dit geval zaten aan beide kanten van de tafel dezelfde adviseurs – allen werkend voor Musk.
Het resultaat? Musk kon zich op papier ontdoen van de gigantische schuld die hij had aangegaan om Twitter te kopen. Die schuld verhuisde netjes naar xAI, terwijl investeerders een waardering gepresenteerd kregen die mogelijk aanzienlijk opgeblazen was. Voor Musk: een win. Voor investeerders: onduidelijk, maar waarschijnlijk minder gunstig.
Waarom dit patroon zorgwekkend is
Nu lijkt Musk hetzelfde spelletje opnieuw te willen spelen, maar dan met nog grotere bedragen. SpaceX is een van zijn meest waardevolle ondernemingen, met schattingen die variëren van 200 tot 350 miljard dollar – afhankelijk van wie je het vraagt en welke beloftes je gelooft.
Door xAI in SpaceX op te nemen vlak voor een beursgang, kan Musk de gecombineerde waardering aanzienlijk opblazen. Investeerders zouden niet alleen betalen voor raketlanceringen en satellieten, maar ook voor “AI-datacenters in de ruimte” en andere futuristische concepten waar xAI mee schermt.
Klinkt dat spannend? Zeker. Is het realistisch? Dat is veel minder zeker. Maar op papier kunnen zulke beloftes de waardering spectaculair opdrijven – en daar profiteert vooral Musk zelf van, die aandelen houdt in beide bedrijven.
Het probleem is dat beide waarderingen – die van SpaceX én die van xAI – grotendeels subjectief zijn. SpaceX is niet beursgenoteerd, dus er is geen marktprijs. xAI is een relatief jong bedrijf met beperkte bewezen inkomsten. Hoe bepaal je dan wat ze ‘waard’ zijn?
Normaal gesproken door harde onderhandelingen tussen partijen met tegengestelde belangen. Maar als dezelfde persoon beide bedrijven controleert en dezelfde adviseurs aan beide kanten zitten, wie bewaakt dan de belangen van toekomstige investeerders?
AI-hype als trojan horse
De timing van deze fusie is geen toeval. Kunstmatige intelligentie is momenteel het heetste investeringsthema ter wereld. Bedrijven die ook maar enigszins met AI geassocieerd kunnen worden, zien hun waarderingen explosief stijgen – vaak zonder dat daar concrete inkomsten of bewezen businessmodellen achter zitten.
Door xAI te integreren in SpaceX, kan Musk zijn ruimtevaartbedrijf verkopen als een AI-speler. Plotseling gaat het niet alleen om satellieten en raketten – traditionele, relatief begrijpelijke business – maar ook om “AI-datacenters in de ruimte”, machine learning voor autonome ruimtevaartsystemen, en andere buzzword-rijke concepten die beleggers opwinden.
Dat klinkt innovatief. Maar het kan ook een manier zijn om een hogere waardering te rechtvaardigen dan de fundamentals ondersteunen. Investeerders betalen dan niet voor wat SpaceX nu doet en verdient, maar voor wat Musk zegt dat het in de toekomst zou kunnen doen – altijd een riskante propositie.
xAI zelf is een twijfelachtig succes. Het bedrijf is vooral bekend van Grok, een chatbot die zich profileert als “anti-woke” alternatief voor ChatGPT. Hoe winstgevend dat is, blijft onduidelijk. Maar door het te bundelen met SpaceX, wordt die vraag minder urgent. De waardering van het gecombineerde bedrijf kan gewoon gebaseerd worden op “toekomstig potentieel” in plaats van huidige resultaten.
Wie betaalt de rekening?
Zoals bij de Twitter-xAI deal lijkt de ultieme rekening vooral bij investeerders terecht te komen – zowel grote institutionele beleggers als kleine particuliere aandeelhouders die straks bij een beursgang kunnen instappen.
Als SpaceX naar de beurs gaat met een opgeblazen waardering dankzij de fusie met xAI, zullen kopers van het eerste uur mogelijk veel te veel betalen. Zeker als blijkt dat de AI-ambities minder snel of minder winstgevend blijken dan beloofd.
Musk zelf loopt weinig risico. Hij houdt aandelen in beide bedrijven en profiteert direct van elke waarderingsstijging – of die nu gerechtvaardigd is of niet. Als de gecombineerde entiteit straks tegenvalt, zijn het de nieuwe aandeelhouders die het gelag betalen.
Gebrek aan checks and balances
Het fundamentele probleem is het gebrek aan onafhankelijke controle. Bij normale fusies en overnames zijn er tegenstrijdige belangen die zorgen voor realistische waarderingen. Kopers willen laag waarderen, verkopers hoog. Dat spanningsveld leidt meestal tot een redelijk evenwicht.
Maar als dezelfde persoon beide bedrijven controleert, verdwijnt dat spanningsveld. De ‘onderhandeling’ wordt een schijnvertoning waarbij Musk in feite met zichzelf onderhandelt. De enige echte controle zou moeten komen van besturen of toezichthouders – maar Musks track record laat zien dat hij doorgaans weinig boodschap heeft aan externe controle.
Bij de Twitter-overname negeerde hij adviezen van zijn eigen adviseurs als die hem niet aanstonden. Bij Tesla heeft hij herhaaldelijk regelgeving genegeerd of uitgedaagd. Waarom zou het bij deze fusie anders zijn?
Red flags voor beleggers
Als SpaceX inderdaad naar de beurs gaat na fusie met xAI, zouden potentiële investeerders op hun hoede moeten zijn. Enkele waarschuwingssignalen:
Opgeblazen waarderingen zonder harde cijfers. Als de waardering vooral gebaseerd is op toekomstige AI-beloftes in plaats van huidige inkomsten, is voorzichtigheid geboden.
Gebrek aan onafhankelijke verificatie. Als dezelfde adviseurs beide bedrijven waarderen, wie controleert dan of die waardering realistisch is?
Musk’s eerdere gedrag. Zijn track record bij de Twitter-xAI deal en andere financiële manoeuvres is niet geruststellend.
Timing rondom AI-hype. Het feit dat deze fusie precies nu gebeurt, wanneer AI-waarderingen op een hoogtepunt staan, is verdacht.
Dat betekent niet dat SpaceX of xAI waardeloos zijn. SpaceX heeft echte technologische doorbraken gerealiseerd en domineert de commerciële ruimtevaartmarkt. Maar de vraag is niet of het bedrijf waardevol is – de vraag is of het zoveel waard is als Musk straks zal beweren.
Waarom dit ertoe doet
Deze fusie raakt aan een breder probleem in de techindustrie: de enorme macht van individuele oprichters die meerdere bedrijven controleren en die naar eigen goeddunken kunnen combineren, splitsen of herstructureren zonder echte externe controle.
Musk is niet de enige. Maar hij is wel een extreem voorbeeld. Met controle over SpaceX, xAI, Tesla, The Boring Company, Neuralink en X heeft hij een persoonlijk business-imperium opgebouwd waarbij de scheidingslijnen tussen bedrijven regelmatig vervagen.
Dat biedt hem ongekende flexibiliteit om assets te verschuiven, waarderingen te manipuleren en financiële constructies op te zetten die vooral hemzelf bevoordelen. Toezichthouders hebben moeite om dit te volgen, laat staan te reguleren.
Voor investeerders betekent het dat ze extreem voorzichtig moeten zijn. Wat op papier een innovatieve fusie lijkt tussen complementaire bedrijven, kan in werkelijkheid een financiële constructie zijn waarbij vooral Musk wint – en investeerders betalen voor gebakken lucht verpakt in AI-hype en Mars-dromen.
