Wie dacht dat de prijsexplosie van RAM-geheugen een op zichzelf staand fenomeen was, moet opnieuw nadenken. Ook harde schijven worden duurder, met een prijsstijging van 4 procent tussen het derde en vierde kwartaal van 2024 – de grootste sprong in twee jaar. Opnieuw zijn het AI-datacenters die de markt leegzuigen, aangevuld met een nieuwe factor: China dat massaal inzet op eigen productie van pc-componenten. Voor consumenten betekent het nóg een onderdeel dat onbetaalbaar dreigt te worden.
De parallellen met de RAM-crisis zijn angstwekkend duidelijk. AI-datacenters, vooral in de Verenigde Staten, slurpen alle beschikbare opslagcapaciteit op. Die gigantische rekenfabrieken hebben niet alleen bergen werkgeheugen nodig – ze moeten ook enorme hoeveelheden data opslaan. En waar de vraag het aanbod overtreft, stijgen prijzen. Het is economie 101, maar dat maakt het voor gewone consumenten niet minder pijnlijk.
Volgens marktonderzoeker TrendForce, geciteerd door branchesite DigiTimes, zijn de prijzen van traditionele harde schijven (HDD’s) met 4 procent gestegen tussen het derde en vierde kwartaal van dit jaar. Dat klinkt bescheiden vergeleken met de verdubbeling die RAM-prijzen doormaakten, maar het is wel de grootste kwartaalstijging in twee jaar tijd. En analisten verwachten dat deze trend zich voortzet – wat betekent dat we mogelijk nog maar aan het begin staan van een nieuwe golf van prijsverhogingen.
China als nieuwe verstorende factor
Naast de bekende boosdoener – de AI-industrie en haar onverzadigbare trek naar rekenkracht – speelt ook China een cruciale rol in de huidige prijsstijgingen. De Chinese overheid heeft recent haar inzet op binnenlandse productie van pc-onderdelen en computers flink opgeschroefd. Dat past in de bredere strategie van technologische zelfvoorziening die Peking nastreeft, gedreven door geopolitieke spanningen en handelsbeperkingen.
Die extra Chinese vraag legt extra druk op een toch al krappe markt. Waar AI-datacenters vooral enterprise-grade harde schijven van hoge capaciteit nodig hebben, vraagt de Chinese pc-industrie om volume – miljoenen schijven voor laptops, desktops en servers. Beide vraagstromen stuwen de prijzen op, en fabrikanten hebben weinig reden om daar weerstand aan te bieden.
Het is opvallend hoe China’s industriële ambities consequent leiden tot verstoringen op mondiale markten. Of het nu gaat om zeldzame aardmetalen, zonnepanelen, batterijen of nu pc-componenten – zodra Peking een sector als strategisch aanmerkt en staatssteun inzet, raakt de mondiale markt ontwricht. Voor westerse consumenten betekent dat vaak hogere prijzen en beperkte beschikbaarheid.
Renaissance van de HDD: betrouwbaarheid wint van snelheid
Interessant is dat de hernieuwde belangstelling voor traditionele harde schijven niet alleen voorkomt uit schaarste. Er speelt ook een technische herwaardering. In datacenters groeit de bezorgdheid over de lange-termijn-betrouwbaarheid van SSD’s – solid state drives die geen bewegende onderdelen hebben en razendsnel zijn, maar ook hun beperkingen kennen.
SSD’s zijn weliswaar veel sneller dan klassieke harde schijven, maar ze hebben een beperkt aantal schrijfcycli. Na verloop van tijd degraderen de geheugencellen, wat leidt tot dataverlies of complete uitval. Voor consumenten die hun laptop een paar jaar gebruiken is dat zelden een probleem, maar in datacenters waar schijven 24/7 draaien en constant data schrijven en herwrijven, kan die beperking fataal zijn.
Traditionele HDD’s, met hun magnetische schijven en mechanische leeskoppen, zijn langzamer maar aanzienlijk duurzamer. Ze kunnen tientallen jaren meegaan en zijn minder gevoelig voor degradatie door intensief gebruik. Voor “cold storage” – data die zelden wordt opgevraagd maar wel bewaard moet blijven – zijn HDD’s daarom nog steeds de gouden standaard.
Die herwaardering verklaart waarom de vraag naar HDD’s niet is ingestort ondanks de opkomst van SSD’s. Sterker nog: voor bepaalde toepassingen keren bedrijven bewust terug naar de oudere technologie. Dat houdt de productie op peil en verklaart mede waarom de prijzen nu kunnen stijgen – er is simpelweg meer vraag dan verwacht.
Beperkt aantal fabrikanten houdt macht
Net als bij RAM wordt de harde-schijvenmarkt gedomineerd door een handjevol spelers. Seagate en Western Digital controleren samen het overgrote deel van de mondiale productie, aangevuld met Toshiba als kleinere derde partij. Die oligopolistische structuur geeft fabrikanten enorme prijszettingsmacht.
Wanneer de vraag stijgt, kunnen deze bedrijven de productie opschroeven – maar ze hebben weinig prikkel om dat massaal te doen. Waarom capaciteit uitbreiden als je met beperkt aanbod hogere prijzen kunt vragen? Het resultaat is een markt die kunstmatig krap gehouden wordt, tot voordeel van aandeelhouders en nadeel van klanten.
Ook hier speelt het spookbeeld van eerdere kartelvorming. In het verleden zijn harde-schijvenfabrikanten meerdere keren onder de loep genomen wegens mogelijke prijsafspraken. Concrete bewijzen waren schaars, maar het patroon van gelijktijdige prijsverhogingen en beperkte productie-uitbreiding doet vragen rijzen.
Voor consumenten en bedrijven die afhankelijk zijn van deze componenten, is het een frustrerende situatie. Je kunt niet naar alternatieve leveranciers uitwijken omdat die er simpelweg niet zijn. En zelf productiecapaciteit opbouwen kost miljarden en jaren – geen realistische optie.
Nu kopen of afwachten? De onmogelijke keuze
De vraag die elk artikel over prijsstijgingen onvermijdelijk oproept: moet je nu nog snel inkopen voordat het nóg duurder wordt, of juist wachten tot de bubbel barst?
Voor RAM was het advom “wachten” achteraf desastreus – de prijzen zijn alleen maar verder gestegen. Voor harde schijven is de situatie minder dramatisch. De stijging van 4 procent is merkbaar maar niet catastrofaal. De vraag is of dit het begin is van een vergelijkbare explosie, of dat de markt snel stabiliseert.
Analisten verwachten dat de prijzen voorlopig blijven stijgen, zij het minder dramatisch dan bij RAM. De AI-mania vertraagt niet – elk techbedrijf stort zich op generatieve AI en heeft datacenters nodig om die ambities te voeden. Ook de Chinese vraag lijkt structureel, niet tijdelijk. Dat suggereert dat de druk op de markt aanhoudt.
Voor consumenten die sowieso binnenkort een nieuwe pc willen bouwen of een harde schijf nodig hebben voor back-ups, lijkt vroeg inkopen verstandig. Het risico dat prijzen dalen is klein; het risico dat ze verder stijgen is aanzienlijk. Voor wie geen haast heeft, kan afwachten de betere gok zijn – maar dan neem je wel het risico dat je over enkele maanden spijt hebt.
Het grotere patroon: AI eist zijn tol
Deze prijsstijgingen passen in een breder patroon waarin AI-ontwikkeling consequenties heeft voor de hele tech-industrie. Eerst was het GPU’s die onbetaalbaar werden omdat iedereen AI-modellen wilde trainen. Toen volgde RAM omdat datacenters enorme hoeveelheden werkgeheugen nodig hadden. Nu zijn het harde schijven die duurder worden omdat al die gegenereerde data ergens opgeslagen moet worden.
Straks zijn het waarschijnlijk koelsystemen, voedingen of netwerkcomponenten die schaars worden. Elke component die AI-datacenters in grote volumes nodig hebben, wordt een potentieel knelpunt.
Voor gewone consumenten die gewoon een werkende computer willen, is dit een nachtmerriescenario. Pc-onderdelen die jarenlang stabiel in prijs waren, worden plots luxeartikelen. Niet omdat ze technisch complexer zijn geworden, maar omdat bedrijven met diepe zakken bereid zijn elk bedrag te betalen om hun AI-ambities te realiseren.
De vraag is wanneer deze waanzin eindigt. AI-modellen worden efficiënter, wat op termijn de druk op hardware kan verlichten. Maar voorlopig lijkt elke efficiëntiewinst tenietgedaan door nóg grotere modellen en nóg meer toepassingen. De hamsterwiel draait sneller, en consumenten blijven achter met de rekening.
Voor wie gehoopt had dat 2025 het jaar zou worden waarin pc-onderdelen eindelijk weer betaalbaar werden: bereid je voor op teleurstelling. De prijscrisis verplaatst zich alleen maar van het ene component naar het andere, en een einde is niet in zicht.
